Eğitimler Ve BölümlerHavacılık Eğitimleri

Perdövites (Stall) Nedir? Uçaklarda Neden Stall Olur?

Perdörvites ya da stall; Havacılıkta sık sık adını duyduğumuz bir kavramdır. Bugün Savaronna uzmanları Uçaklarda Stall:

  • Stall Nedir?
  • Uçaklar Neden Stall Olur?
  • Uçaklar Stall’dan Nasl Kurtulur?
  • Stall’ın Tehlikeleri
  • Stall’ı Etkileyen Faktörler

    hakkında detaylı bir rehber hazırladı. Rehber içeriğimizle ilgili aklınıza takılan her soruyu bize yorum olarak iletebilirsiniz.

Uçaklarda Stall: Stall Nedir?

Perdörvites ve stall olarak bildiğimiz kavram, akışankanlar dinamiğinde, bir akışanla hareket eden bir cisme etki eden taşıma kuvvetinin hücum açısından kritik değeri geçmesi, bu durumdan dolayı azalması ya da yok olması sonucu, cismin akışkan içinde tutunamaması için kullanılır. Fransızca kökenli bir kelime olan bu kavram ”perte de vitesse(hız düşmesi) olarak bilinir.

Türkçe’de yine perte çıkmak, pert kelimeleri Fransızca kökenli olan bu kavramdan gelmektedir.

Stall havacılıkta beklenmedik ve yaşanması en tatsız olaylardan biridir. Pilotaj hatası ya da uçakta yaşanan bir durumdan dolayı uçak stall’a düşebilir. Peki Stall nasıl oluşur? Gelin hep beraber bu sorunun cevabına bakalım.

Stall Nasıl Oluşur? Stall’ın Oluşma Süreci Nasıl?

Minimum uçuş hızı 50 knot 92kp/h olan bir uçak düşünelim. Bu uçağın hızının uçuş esnasında 50kt’nin altına düşmemesi gerekir. Düştüğü durumda kanatlar kaldırma kuvveti elde edemeyeceği için uçak spin atarak düşmeye başlar. Bu durum bir stall’dır.

Daha detaylı olmak gerekirse: Uçak kanatları bir uçuş sırasında hava ile belirli bir açıdan karşılaşır. Buna ”hücum açıları” denir. Uçakta yaşanan bir durumdan dolayı ”hücum açısı” arttırıldığında, kanatların alt ve üst yüzeyleri arasında girdaplar ve akım sorunları yaşanmaya başlanır.

Bu girdaplar belirli bir titreşim seviyesini geçtiğinde, kanatlar taşıma kuvvetini devam ettiremez hale gelir. Uçağın minimum hızı olması gerekenin daha altına inmiş olur.

Uçaklar bu durumlarda havada dengelerini koruyamaz ve hızları da düşmeye başlar.

Uçaklar Stall Olma Durumundan Nasıl Kurtulabilir?

Stall sırasında uçağın kanatlarında yaşanan kontrol kaybı türbülansa neden olur. Türbülans uçakta titreme ve sarsıntı başlamasına sebep olur. Bu sırada uçakta yer alan ”stall uyarıcı” ışık ve ses sistemleri devreye girer. Bilinen en yaygın yöntem stall’dan kurtulmak için hücum açısını azaltmak ve motor gücünü daha yüksek hale getirmektedir.

Bazı uçaklarda stall durumu için otomatik bir levye bulunur ve bu levyelerle stall durumu yönetilir. Yönetilen sistemler şunlardır:

  1. STALL TRIP (Stall Şeriti): Kanatların köküne yakın bir noktada yer alan ince plaka, hücum açılarının bulunduğu bölgede yer alan havayı dengesiz hale getirerek, stall durumunun oluşmasına neden olabilir. Kanatçıklar bu levye ile kontrol edilerek stall kontrol altına alınabilir.
  2. (Burkulmuş Kanat): Kanat kökü, kanat ucuna göre yüksek bir seviyeye getirilir.
  3. (Değişen Kesitli Kanatlar): Her uçakta yer alamasa da yer aldığı uçaklarda kanatların gövdeye yakın kısmında, yüksek hızlar için kullanılan kanat kesitleri kullanılır. Düşük hız kesitine sahip kanat gövdeye yakın olandan geç stall olacağı için, başlangıçta bu noktalar kullanılabilir.
  4. (Levye Sarsıcı): Stall sırasında pilotun levyesini sarmaya yarar.
  5. (Levye İtici): Pilot’u stall’a karşı uyarır. Pilotun müdahale etmediği durumlarda levye hareket ederek uçağın burnunu yere yönlendirir.

Stall’a Neden Olan Durumlar Hangileridir?

Uçakların stall olmasına neden olan temel faktörler şunlardır:

  • Yatış Açısı
    Uçakların yatay durumdaki stall hızları ile yatış durumunda olan stall hızları farklıdır. Düz uçuşta daha düşük seviyelerde olan stall ani ve hızlı bir yatış sırasında daha yüksek sıralarda da gerçekleşebilir.
  • Türbülans
    Havada yaşanan bir türbülans, uçakların normalde stall hızından çok daha yüksek hızlarda olmasına rağmen, sorunlara neden olabilir. Özellikle iniş sırasında yaşanan hava türbülansları, stall ile sonuçlanabilir. Uçaklar bu nedenle iniş sırasında olması gereken hızdan daha yüksek yol alabilirler.
  • Ağırlık
    Uçakların ağırlıklarına göre stall hızları değişir.
  • Uçak Aerodinamiği
    Uçakların ağırlık merkezlerinin stall’a doğrudan etkisi bulunur.
  • Flaplar:
    Flaplar stall olma hızını düşürür, Özellikle iniş sırasında faydalıdır.
  • Süratsız Kalma
    Uçakların belirli bir süratsız kalma hızları bulunur. Bu hızın altında kaldırma kuvveti azalır ve stall gerçekleşebilir.
  • Buzlanma
    Uçuş için en tehlikeli durumlardan birisi kanatların yüzeyinde oluşan buzlanmalardır. Hava akımını doğrudan etkiler ve uçuş için tehlikeli sonuçlar doğurabilir.

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu